संशयास्पद प्रकार,कायदेशीर चौकट काय सांगते ?
संपादकीय
संशयास्पद प्रकार
अलीकडे चर्चेत आलेल्या संशयास्पद धार्मिक स्वरूपाच्या घटनांनी ग्रामस्थांमध्ये अस्वस्थता निर्माण करत असते. घरांच्या अंगणात किंवा प्रवेशद्वारासमोर लिंबू, हळद, कुंकू ठेवण्याचे प्रकार घडत असल्याचे पाहवयास मिळतात . या घटनांमागील सत्य काय आहे, हे अधिकृत तपासातूनच स्पष्ट होऊ शकते; मात्र समाजात निर्माण झालेली भीती आणि संभ्रम याकडे प्रशासनाने गांभीर्याने पाहणे आवश्यक असते.
कायदेशीर चौकट काय सांगते?
महाराष्ट्र राज्यात अंधश्रद्धा, जादूटोणा किंवा भ्रामक धार्मिक प्रथांविरोधात महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानुष, अनिष्ट व अघोरी प्रथा व जादूटोणा प्रतिबंधक व निर्मूलन अधिनियम, २०१३ लागू आहे. या कायद्याअंतर्गत कोणतीही व्यक्ती जर अंधश्रद्धेला प्रोत्साहन देणारे, भीती निर्माण करणारे किंवा लोकांची फसवणूक करणारे कृत्य करत असेल, तर त्याविरुद्ध दंडात्मक कारवाईची तरतूद आहे.
तसेच, परिस्थितीनुसार भारतीय दंड संहिता अंतर्गतही कारवाई होऊ शकते.
उदाहरणार्थ:
कलम ५०५ - अफवा पसरवून भीती किंवा अस्थिरता निर्माण करणे
कलम २६८ - सार्वजनिक उपद्रव
कलम ५०६ - धमकी किंवा भीती दाखविणे
जर एखादे कृत्य हेतुपुरस्सर भीती निर्माण करण्यासाठी किंवा सामाजिक सलोखा बिघडविण्यासाठी केले गेले असल्याचे सिद्ध झाले, तर संबंधित वर कायदेशीर कारवाई शक्य आहे.
प्रशासनाची जबाबदारी
स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या नात्याने ग्रामपंचायतीवर गावातील सार्वजनिक सुव्यवस्था राखण्याची जबाबदारी आहे. सीसीटीव्ही कॅमेरे बसविण्याची मागणी ही केवळ भावनिक प्रतिक्रिया नसून प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून विचारात घेतली जाऊ शकते. सर्वोच्च न्यायालयाने विविध निकालांत सार्वजनिक सुरक्षिततेसाठी देखरेखीची साधने वापरणे ही राज्याची जबाबदारी असल्याचे स्पष्ट केले आहे
(अर्थात, गोपनीयतेच्या अधिकाराचा सन्मान राखत).
समाजाची भूमिकाही तितकीच महत्त्वाची
कायद्याइतकीच महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे सामाजिक जागरूकता. कोणतीही अप्रमाणित माहिती, व्हॉट्सअॅप संदेश किंवा अफवा यावर विश्वास ठेवणे टाळणे आवश्यक आहे. संशयास्पद बाबी अधिकृतपणे नोंदविणे आणि तपास प्रक्रियेला सहकार्य करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे.
निष्कर्ष
घटनांचा अंतिम निष्कर्ष तपासानंतरच स्पष्ट होईल. मात्र, कायद्याची प्रभावी अंमलबजावणी, प्रशासनाची पारदर्शक भूमिका आणि समाजाची संयमी प्रतिक्रिया - या त्रिसूत्रीवरच परिस्थिती नियंत्रणात राहू शकते.
भीती पसरविणाऱ्यांना कायद्याची भीती असावी,आणि नागरिकांना कायद्यावर विश्वास.
---------
